Postępowanie egzekucyjne to proces, który dla wielu osób jest stresującym i trudnym doświadczeniem. Jednak dłużnik, nawet w sytuacji zadłużenia, posiada określone prawa, które mają na celu zapewnienie mu ochrony oraz uczciwego traktowania w toku działań egzekucyjnych. Warto znać te prawa i środki ochrony prawnej przewidziane w przepisach. Sprawdź, jakie uprawnienia przysługują dłużnikowi i z jakich środków ochrony prawnej może skorzystać w toku egzekucji.
1. Prawo do informacji o postępowaniu egzekucyjnym
Dłużnik ma prawo wiedzieć, jakie działania są podejmowane wobec niego w ramach postępowania egzekucyjnego. Przy pierwszej czynności komornik doręcza dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z podaniem treści tytułu wykonawczego i sposobu egzekucji, wraz z pouczeniami (art. 805 § 1 KPC), w tym o możliwości wniesienia skargi na urzędowym formularzu (art. 767 § 32 KPC). Z zawiadomienia dłużnik dowiaduje się m.in. o:
✔ wszczęciu postępowania egzekucyjnego,
✔ treści tytułu wykonawczego i dochodzonym świadczeniu,
✔ sposobie egzekucji,
✔ możliwości złożenia skargi na działania komornika.
Dzięki tym informacjom dłużnik może lepiej przygotować się na konsekwencje egzekucji i ewentualnie podjąć kroki mające na celu ochronę swoich interesów.
2. Prawo do ochrony przed nadmiernym obciążeniem finansowym
Polskie prawo przewiduje mechanizmy zabezpieczające dłużnika przed całkowitym pozbawieniem środków do życia. Dlatego komornik nie może zająć całego wynagrodzenia dłużnika czy wszystkich środków znajdujących się na koncie bankowym.
Obowiązują następujące ograniczenia:
✔ Kwota wolna od potrąceń – przy egzekucji należności innych niż alimentacyjne (art. 87 § 3 i art. 871 § 1 Kodeksu pracy) wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy i wpłat do pracowniczego planu kapitałowego. Potrącenia nie mogą przekraczać połowy wynagrodzenia, a w razie egzekucji alimentów – trzech piątych wynagrodzenia.
✔ Ograniczenia w zajęciu emerytury lub renty – komornik może zająć jedynie część świadczenia, pozostawiając dłużnikowi kwotę wolną od zajęcia (art. 139–141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
✔ Ograniczenia dotyczące zajęcia rachunku bankowego – środki na rachunkach oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych i lokatach terminowych oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 54 ust. 1 Prawa bankowego).
Dzięki tym regulacjom dłużnik nie pozostaje całkowicie bez środków do życia.
3. Prawo do składania skarg na działania komornika
Dłużnik ma możliwość złożenia skargi na czynności komornika, jeśli uzna, że działania organu egzekucyjnego są niezgodne z prawem lub naruszają jego prawa. Skargę wnosi się do komornika, który dokonał czynności, w terminie tygodnia, liczonym zwykle od dnia zawiadomienia o czynności; rozpoznaje ją sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika (art. 767 § 1, § 4 i § 5 KPC).
Skarga może dotyczyć np.:
✔ błędnego zajęcia majątku, który nie podlega egzekucji,
✔ naruszenia kwoty wolnej od zajęcia,
✔ dokonania czynności z naruszeniem przepisów postępowania egzekucyjnego,
✔ nieprawidłowego obliczenia długu.
Jeśli sąd uwzględni skargę, może uchylić lub zmienić zaskarżoną czynność albo nakazać dokonanie czynności, której zaniechano.
4. Porozumienie z wierzycielem
O rozłożeniu długu na raty czy obniżeniu odsetek decyduje wierzyciel, a nie komornik. Propozycję ugody dłużnik kieruje bezpośrednio do wierzyciela. Jeśli wierzyciel się zgodzi, może wnieść o zawieszenie postępowania (art. 820 § 1 KPC) albo o jego umorzenie (art. 825 pkt 1 KPC).
5. Przedmioty wyłączone spod egzekucji
Nie wszystkie przedmioty należące do dłużnika mogą zostać zajęte przez komornika. W świetle przepisów prawa pewne składniki majątku są wyłączone z egzekucji, m.in.:
✔ przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i domowników, np. lodówka, pralka, łóżka, a także pościel, bielizna i ubranie codzienne (art. 829 pkt 1 i 11 KPC),
✔ narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych (art. 829 pkt 4 KPC),
✔ przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny (art. 829 pkt 9 KPC),
✔ świadczenia alimentacyjne, rodzinne i z pomocy społecznej (art. 833 § 6 KPC).
Jeśli komornik zajmie przedmiot, który zgodnie z prawem nie podlega egzekucji, dłużnik może wnieść skargę na czynność komornika (art. 767 KPC) w terminie tygodnia. Osoba trzecia, której prawa zostały naruszone zajęciem, może wytoczyć powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (art. 841 KPC).
6. Spłata długu w trakcie egzekucji
Komornik wstrzyma się z dokonaniem czynności, jeżeli przed jej rozpoczęciem dłużnik przedstawi niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że dług spłacił albo że wierzyciel udzielił mu zwłoki (art. 822 KPC). Postępowanie umarza się na wniosek wierzyciela (art. 825 pkt 1 KPC). Jeżeli mimo spłaty wierzyciel takiego wniosku nie złoży, dłużnik może wytoczyć powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. 840 § 1 pkt 2 KPC). Warto zachować potwierdzenia wszystkich wpłat.
7. Sprawę prowadzi komornik z innej miejscowości
Sprawę może prowadzić komornik z innej miejscowości: wierzyciel może wybrać komornika działającego na obszarze tej samej apelacji, w której znajduje się kancelaria komornika właściwego według Kodeksu postępowania cywilnego (art. 10 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych). Wyboru nie stosuje się m.in. do egzekucji z nieruchomości, wydania nieruchomości i opróżnienia lokalu. Prawa dłużnika są takie same bez względu na to, który komornik prowadzi sprawę.
Podsumowanie
Postępowanie egzekucyjne nie oznacza, że dłużnik jest pozbawiony swoich praw. Wręcz przeciwnie – posiada szereg uprawnień przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Znajomość podstawowych praw ułatwia zrozumienie przebiegu postępowania. Informacji o stanie konkretnej sprawy udziela komornik, który ją prowadzi – jego dane i sygnatura sprawy są w zawiadomieniu o wszczęciu egzekucji. Porady prawnej udzielają adwokaci, radcy prawni i punkty nieodpłatnej pomocy prawnej.
Informacja
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i dotyczy ogólnych zasad postępowania. Nie stanowi porady prawnej ani rekomendacji określonego działania w konkretnej sprawie. W przypadku wątpliwości dotyczących indywidualnej sytuacji prawnej należy skorzystać z pomocy adwokata, radcy prawnego albo punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.
⚖️ Ostatnia weryfikacja merytoryczna: 08.11.2026 — Izabella Osial, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Grodzisku Mazowieckim.
